4 назар дар мавриди ояндаи ифротгароӣ дар Осиёи Марказӣ

Аз дидгоҳи маҳофили сиёсӣ ва байналмилалӣ, шакли хосси терроризм дар Осиёи Марказӣ ба далели фарояндҳои байналмилалӣ ва зуҳури манобеъи доимии бесуботӣ ва таниш; дар нуқоти мухталифи ҷаҳон аз ҷумла Ховари Миёна ва Африқои Шимолӣ дар муқоиса бо 10 ё 15 сол пеш, бисёр камрангтар шудааст. Илова бар ин, кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Қафқоз то ҳадде сиёсати дохилӣ ва хориҷии худро тасбит кардаанд. Дар ин вазъият, коршиносон мӯътақиданд, ки Осиёи марказӣ танҳо дар сурате, ки бесаботӣ аз Афғонистон густариш ёбад ё таҳдидоти ношӣ аз гурӯҳаки террористии ДИИШ афзоиш ёбанд, бо бӯҳрони сиёси ё чолишҳои ҷиддии амниятӣ мувоҷеҳ хоҳад шуд.

Аз дидгоҳи маҳофили сиёсӣ ва байналмилалӣ, шакли хосси терроризм дар Осиёи Марказӣ ба далели фарояндҳои байналмилалӣ ва зуҳури манобеъи доимии бесуботӣ ва таниш; дар нуқоти мухталифи ҷаҳон аз ҷумла Ховари Миёна ва Африқои Шимолӣ дар муқоиса бо 10 ё 15 сол пеш, бисёр камрангтар шудааст. Илова бар ин, кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Қафқоз то ҳадде сиёсати дохилӣ ва хориҷии худро тасбит кардаанд. Дар ин вазъият, коршиносон мӯътақиданд, ки Осиёи марказӣ танҳо дар сурате, ки бесаботӣ аз Афғонистон густариш ёбад ё таҳдидоти ношӣ аз гурӯҳаки террористии ДИИШ афзоиш ёбанд, бо бӯҳрони сиёси ё чолишҳои ҷиддии амниятӣ мувоҷеҳ хоҳад шуд.Бо ин вуҷуд, ин танҳо тасаввур дар мавриди ояндаи терроризм ва ифротгароӣ дар минтақа нест. Дидгоҳҳои бисёр мухталифе дар мавриди ояндаи исломи сиёсӣ, терроризм ва ифротгароӣ дар Осиёи Марказӣ вуҷуд доранд, ки то ҳадди зиёде бо ҳам мутафовитанд. Амрико, Русия, ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ ва коршиносони масоили сиёсии байналмилалӣ пойбанди 4 назарияи мухталиф дар робита бо чашмандози зуҳури терроризм ва ифротгароӣ дар Осиёи Марказӣ ҳастанд.Амрико Давлат Амрико ва ВКХ-и он кишвар, ки ҳар сол гузоришҳое дар мавриди озодиҳои мазҳабӣ дар бархе манотиқи ҷаҳон аз ҷумла, Осиёи Марказӣ мунташир карда ва мӯътақиданд, ки Ҳаракати исломии Узбакистон ва Ҳизбут-таҳрир ду таҳдиди аслӣ барои сулҳ ва саботи ояндаи минтақа ҳастанд. Аз назари намояндагони расмии Амрико, Ҷунбиши исломии Узбакистон аз мубориза ба хотири идеяҳои худ имтиноъ наварзидааст, бинобар ин, мумкин аст таҳдиде барои сулҳ ва сабот Узбакистон ва дигар ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ бошад. Ҳаракати исломии Узбакистон дар Афғонистон ҳам, алайҳм Амрико ва эътилофи зидди Толибон меҷангад. Ин созмон, хостори канор задани ҳокимони мустабидди феълӣ аз қудрат ва эҷоди хилофати исломӣ аст.Роҳбарони Осиёи Марказӣ Давлатҳои Осиёи Марказӣ натанҳо Ҳизбут-таҳрир ва Ҳаракати исломии Узбакистонро таҳдиде барои саботи оянда дар минтақа медонанд, балки хостори нобудии дигар гурӯҳакҳои исломии муҳофизакор-салафӣ монанди "Ҷамоати исломӣ" низ ҳастанд. Ин роҳбарони миллии ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ зимни нигаронӣ барои қудрати худ, ҳар гуна ҷунбиши оппозитсиониро таҳдиде барои субот дар назар гирифта ва саъй доранд онро саркӯб кунанд.Мавзеъи Русия Русия дар робита бо таҳдидоти терроризм ва ифротгароӣ дар кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Қафқоз мӯътақид аст, ки пас аз фурӯпошии Шӯравӣ, ҷумҳуриҳои минтақаӣ бо мушкилоти амниятии нашъат гирифта аз кишварҳои ҳамсоя мувоҷеҳ шуданд, ки ба худии худ хатари бузурге барои тараққии ин кишварҳост. Бо таваҷҷӯҳ ба ин шароит, кишварҳои Осиёи Марказӣ дар оянда бо таҳдидоти мухталиф аз ҷумла террористҳои Афғонистон, ДИИШ ва ҳамчунин мушкилоти дохилии муртабит бо сиёсати мақомоти миллӣ мувоҷеҳ хоҳанд шуд.Тасаввури ғалат дар мавриди терроризм дар Осиёи Марказӣ Бархе таҳлилгарони маҳаллӣ дарки Ғарб аз вазъияти бӯҳронии терроризм ва ифротгароӣ дар Осиёи Марказиро мавриди интиқод қарор медиҳанд. Онҳо мӯътақиданд, "коршиносони ғарбӣ ва расонаҳояшон ба густариши исломҳаросӣ дар ҷаҳон кӯмак карда ва як тафсири ғалат аз вазъияти ба вуҷуд омада ироа мекунанд". Аз ин нуқта назар, навъе калишаи геополитик дар мавриди бесуботии сиёсӣ дар Осиёи Марказӣ эҷод мешавад, ки дар марҳилаи аввал, ношӣ аз нуфузи исломгароён аст (ки дар ниҳоят қатъан бояд ба сурати тақобули ошкор дар ин кишварҳо ((аз ҷумла иқдомот террористи)) дарояд).Ба гуфтаи ин таҳлилгарон, масоили зер далоили воқеии ихтилофоти дохили дар кишварҳои Осиёи Марказӣ ва кулли минтақа ҳастанд:1. Масоили иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва сиёсӣ;2. Омили геополитик ва рақобат байни қудратҳои бузург монанди Русия, Чин ва Ғарб.Чаро роҳбарони Осиёи марказӣ аз мазҳаб воҳима доранд?Бар хилофи баёнияҳои марбут ба озодӣ, ки аз сӯи давлатҳои Осиёи Марказӣ дар соли 1991, бархе ислоҳоти қонунӣ ба маҳдудияти озодиҳои мазҳабӣ мунҷар шуданд. Онҳо ҳамчунин қавонини сахтгиронатареро барои фишор бар мазҳаб ба манзури ҷилавгирӣ аз эҳёи дин оғоз карданд.Роҳбарони кишварҳои Осиёи Марказӣ ингуна тасаввур мекунанд, ки мазҳаб ва ислом рақиби идеялогияи ҷиддӣ ҳастанд, ки қодиранд ҳукумати онҳоро ба чолиш бикашонанд. Дар миёнаи солҳои 90 давлатҳои миллӣ муваффақ шуданд ин таҳдиди билқувваро аз байн бурда ва сипас як режеми бисёр мустабидро барқарор кунанд. Онҳо саъй доштанд густариши ислом ва гурӯҳакҳои исломиро мутаваққиф кунанд.Дар айни ҳол, ба гуфтаи роҳбарони ин кишварҳо, гурӯҳакҳои мазҳабӣ субот ва сохтори иҷтимоиро тазъиф мекунанд. Дар ҳамин робита, сохторҳои минтақаӣ аз масъалаи ифротгароии мазҳабӣ барои тавҷеҳи иқдомоти қонунии сахтгиронаи муртабит бо мазҳаб истифода мекунанд. Лозим ба зикр аст, ки кишварҳои Осиёи Марказӣ илова бар дастовардҳои ғайри қобили инкор, ҳамонанди собиқ мазҳабро як хатар дар назар гирифта ва мубориза бо онро идома медиҳанд.Дар ҳоли ҳозир, дар Осиёи Марказӣ вазъияте мушоҳида мешавад, ки роҳбари сиёсӣ дар он танҳо зомини арзишҳои демократик ва дунявӣ буда ва тамом иттиҳодияҳои мазҳабии мустақилли ғайри қобили контролро ба унвони оппозитсиони сиёсии бунёдгаро дар назар мегирад. Яке аз муҳимтарин усули ҳукумати истибдодӣ дар Осиёи Марказӣ ба вижа Узбакистон, тавтеаи мазҳабӣ аст, агарчӣ, баъид аст, ки битавон вуҷуди гурӯҳакҳои исломиро таҳдиди воқеӣ дар назар гирифт. Дар айни ҳол, набояд ин ҳақиқатро нодида гирифт, ки мамнӯъиятҳои мазҳабии мухталиф ба таври худкор ба густариши ҷунбишҳои исломии оппозитсион мунҷар мешаванд. Абзори саркӯб Шинохти мазҳаб дар даврони Пасошӯравӣ бисёр душвор аст. Ба иборати дигар, гурӯҳҳои иҷтимоӣ ба сахтӣ метавонанд усули мазҳабиро ба расмият бишиносанд. Исломгароён дар Осиёи Марказӣ ба таври системотик тавассути мақомот саркӯб мешаванд. Алорағми таблиғоти сиёҳ алайҳи ислом ва исломгароӣ, бархе аз нозирон мӯътақиданд, ки ҷунбишҳои исломиро набояд ба унвони як таҳдиди воқеӣ барои ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ дар назар гирифт. Дар айни ҳол, давлатҳои ҷумҳурихоҳ аз ин ҷунбишҳо ба унвони баҳонае барои саркӯби ҳаргуна чолиши сиёсӣ истифода мекунанд. Ба иборати дигар, давлатҳои минтақаӣ аз таҳдиди бунёдгароии исломӣ ва дигар шаклҳои ифротгароӣ ба унвони абзоре барои тақвияти мавозеъи худ истифодаи нодуруст мекунанд.Дар ин росто, бархе аз таҳлилгарон ба ин натиҷа расидаанд, ки агарчи дар миёни бархе аз шаҳрвандони ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ тафсири родиколӣ аз омӯзиши мазҳабӣ густариш ёфтааст, аммо нисбат додан ислом ва исломгароӣ ба терроризм ва ифротгароӣ иштибоҳ аст. Шоҳидҳои воқеии бисёр каме аз ин ки ин фроянд дар Осиёи Марказӣ дар воқеъ родикол аст ва ифротгароён ва террористҳо ба таҳдиди воқеӣ барои ҷумҳуриҳои минтақа табдил шудаанд, вуҷуд дорад.Ба дигар сухан, давлатҳои миллӣ ба вежа Узбакистон аз таҳдиди терроризм барои тавҷеҳи саркӯби мухолифон истифода мекунанд.Албатта набояд фаромӯш кард, ки аз даст додани чашмандозҳои иқтисодӣ дар ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ мумкин аст ҷавононро ба самти гурӯҳкҳои ифротӣ бикашоанад. Беҳтарин равиши маҳдуд кардани имконоти шибҳи низомёни исломӣ ва ифротгароён барои истихдоми насли ҷавон, эҷоди беҳтарин имконоти иқтисодӣ ва мубориза бо фақр аст. Дар Осиёи Марказӣ падидаҳое монанди тавзеъи нобаробари сарват, помол кардани қонун, мудирияти нокоромд, саркӯб алайҳи оппозитсиони секулор ва дигар мушкилоти сиёсӣ ва иҷтимоӣ-иқтисодӣ густариш ёфтаанд. Дар натиҷа, дар минтақа замина мусоиде барои ифротгароӣ эҷод шудааст. Бинобар ин, Осиёи марказӣ маҷбур аст бо таҳдидҳое монанд ифротгароӣ, бунёдгароии исломӣ ва терроризм мувоҷеҳ шавад.

general.images